Arbeitseinsatz
Tentoonstelling Gedwongen nu te zien in Kamp Vught
Een half miljoen Nederlandse jongens en mannen werkten tijdens de Tweede Wereldoorlog als dwangarbeider in de Duitse oorlogsindustrie. Bijna geen enkele familie bleef onberoerd. Toch werd er na hun terugkeer nauwelijks over gesproken.
De expositie Gedwongen vertelt het verhaal van de dwangarbeiders aan de hand van bijzondere persoonlijk voorwerpen, dagboeken, foto’s en interviews met mannen die soms jarenlang in nazi-Duitsland werkten. Aan de hand van de verhalen van Ben, Wim, Cor, Co en Pieter wordt de schaal van de Arbeitseinsatz snel duidelijk. Ze leren je over de ontberingen, over de werkzaamheden en ook over hun vrolijke momenten.
In de bijzondere tentoonstelling wordt duidelijk hoe veel mannen probeerden het verleden te verwerken en hoe de Nederlandse overheid omging met de mannen die in 1945 – soms na een maandenlange reis – eindelijk weer terug in Nederland kwamen.
Studenten en 'asocialen'
De expositie is nog tot de herfst van 2026 te zien in Nationaal Monument Kamp Vught. In Vught is er speciale aandacht voor de rol die het kamp zelf speelde in de geschiedenis van de Arbeitseinsatz. Historisch onderzoek laat zien dat in 1943 vanuit Kamp Vught twee groepen mannen naar Duitsland zijn overgebracht: studenten en jongeren uit gegoede milieus, maar ook mannen die als ‘asociaal’ werden bestempeld. Zo wordt zichtbaar hoe nauw de geschiedenis van concentratiekampen en de Arbeitseinsatz met elkaar verweven is.
Eerder was de expositie ook een jaar lang te zien in Nationaal Monument Kamp Amersfoort.
Projectleiding: Aldus' Emmie Kollau en Tijl Akkermans
Ruimtelijk en grafisch ontwerp: Aldus' Kars van den Heuvel en Tijl Akkerman
Teksten: Aldus' Emmie Kollau
Vertaling: Erik de Kruijf
Eindredactie: Aldus' Catrien Spijkerman
Begeleiding: Renske Krimp-Schraven en Cristan van Emden, Nationaal Comité 4 en 5 Mei
Advies: Frank van Vree, NIOD; Floris van Dijk en Vie van Steenbergen, Kamp Amersfoort
Portretfotografie: Boudewijn Bollmann
Interviews audio: Tjitske Mussche
Montage: Kars van den Heuvel en Emmie Kollau
Muziek: Darius Timmer
Illustratie: Max Philippi
Bouw en uitvoering: Iris Vormgeving